Selasa, 12 Juli 2016

Kria Tusan Barak, FRETILIN Konsidera Governu Nia Gestaun Laiha Krediblidade

FRETILIN liu husi nia Bankada iha Parlamentu Nasional konsidera Governu nia gestaun orsamentu estadu nian sei fraku no laiha krediblidade tanba kada tinan Governu halo tusan barak.

Xefe Bankada FRETILIN Kamarada Aniceto Guterres hatoo deklarasaun ne’e bainhira Governu aprezenta orsamentu retivikativu 2016 nian loron 12 Jullu 2016.

Orsamentu retifikativu ne’ebé  Governu aprezenta  hakarak resolve ka selu tusan hotu hosi liñas ministériais ka instituisaun estado nian tomak antes Governu fóun ida ne’ebé sei mosuiha2017. 

Tanba Governu ne’ebé deit mai sei mai iha 2017 , tenke assume hodi halo pagamento ba tusan estado nian ne’ebé halo hosi entidades estado nian .

Intensaun Governu nian ne’e diak, Maibé FRETILIN duvida katak orçamento retivikativu 2016 nian bele hamos hotu kedas tusan hirak ne’e? Hamos oinsa ? Oinsa nia prosesu ka mekanismu atu halo pagamento?

Divida sira ne’e mosu ne’e laos deit iha âmbito despeza konaba capital de desenvolvimento Fundo Infraestrutura nian, maibé iha mos divida barak tebes tanba aquisição bens e serviços, situasaun ida ne’ebé FRETILIN alerta bebeik ona iha okaziao debate orsamentu kada tinan.

Soke , Aniceto dehan, to’o ohin loron laiha dadus ka infórmasaun naton atu hatene liu tan konaba: Montante total divida ne’e hira? Hosi ministério ka intituisaun estado ida ne’ebé? Tanba samak mosu divida? Intensional ka tanba Inkompetencia?

 “Divida ne’e mosu hori uluk kedas hosi Governus anteriores, no sai fali hanesan kultura ida iha ita nia administrasaun publika liu-liu iha Governu,” deklara Kamarada Aniceto iha bainhira Governu aprezenta OJE retifikativu 2016.

 Tusan  ne’e mosu, Aniceto dehan, tanba ministério ka instituisaun estadu sira la kumpri regra no sitema gestsaun finanseira katak tenke iha osan uluk maka halo despeza. 

FRETILIN hare katak, pratika sira ne’ebé hamosu divida maka ministério ka instituisaun estadu sira halo kontrato ba projeto  maibé osan laiha iha orsamentu, ou halo projeto sem kontrato maibé fó ordem de traballu ba kompanhia ka fórnesedores, wainhira projeto hotu ona maka fóin asina kontratu, halo projetos emergênsia ne’ebé laiha karakter emergência, no fórmas sira seluktan.

Hanesan Diretor Geral iha ministério ida hateteba jornais nacional iha Janeiro 2012 nune’e : “divida sira ne’ebé iha tinan uluk selu fali ho orsamentu tinan ida ne’e, nune’e mos divida tinan ida ne’e nian sei selu fali hosi orçamento tinan oin. Ministeriu ne’e nanis kedas tinan ba tinan, loke kuak taka kuak, tusan lakotu hela deit, tanba ne’e ministério lakonsege implementa programa fóun”.

Exemplu konaba pratika hamosu dividas, ida ne’ebé mais ressente maka ita bele hare mos hosi seitor eletricidade. Iha livro 3A Orcamento rectificativo konaba Fundo Infraestruturas, iha página 20 hatetenune’e “O orçamento original aprovado para 2016 fói de 6,3 milhoes de dólares. Durante o segundo trimestre de 2016 fez-se uma redistribuição de 5 milhoes de dólares a partir do programa do Porto para cobrir o pagamento de retenção do projeto de construção da rede nacional de energia electrica. Porem o montante kontratual era superior a esta verba, sendo necessário cobrir o pagamento de retenção da construção da rede nacional e de projetos de baixa e media tensão. O ministério das Obras Publicas aprovou ainda contratos adicionais no valor total de 63 milhoes de dólares em 2016. O pagamento previsto referente aos projetos de eletricidade ira requerer fundos adicionais de 29,74 milhoes de dólares. A alocação no orçamento rectificativo para 2016 passou assim para os 41,035 milhoes de dólares.”.

Hosi citasaun ida ne’e hamosu pergunta lubun ida enter outros, : Tanba samaka laiha previzaun orçamento iha orçamento original atu selu retenção? Tanba samaka halo tan kontrato fóunho total 63 milhoes enquanto laiha orçamento  previsto iha orçamento original, no osan ba selu retenção no projetos de baixa e media tensão seidauk to,o? Kontrato fóun be halo ne’e, ba projetus hira? Oinsa lalaok aprovisionamento? Visto previa hosi Camara de Contas iha ona kalae? Karik projetos fóun ne’e fahe-fahe tiha ba 1 milhao ba kraik, atu nune’e lapresiza liu hosi vistu previa Camara de Contas nian? Tanbasa la hakerek iha página 21 Livro 3A OR 2016 nian? Divida 63 milhoes ne’e, se mak atu selu, bainhira mak atu selu no atu selu hosi osan ida ne’ebé? OR 2016 ida ne’e? Ka OGE 2017?

Liga ho pergunta sira ikus ne’e, iha pergunta seluk hosi seitor eletricidade mos: Oinsa 138 projetos eletricidade ho valor 60,403,062,91 ne’ebé seidauk iha kontratu?

“ Excelencia Sr. Primeiru Ministru, ida  ne’e maka gestão financeira iha governasaun ne’ebé ita bot lidera? Ita bot bele admiti pratika sira hanesanne’e?,” deklara Aniceto

Situasaun divida ne’e seriu tebes,tanba quase liñas ministeriais hotu iha divida. Seriu liutan wainhira ita hare tribunais liu-liu Tribunal Recurso ne’ebé iha laran iha mos Camra de Contas ne’ebé halo controlo jurisdicional no julga konta estadu tomak nian,se sira mos halo divida hanesan, oinsa ita nia sitema no gestão ba finanças publicas nia credibilidade ?

Hare hosi numeru, dadus ne’ebé Bancada FRETILIN iha ona asesu, no minimu divida hosi projetus infraestrutura tau hamutuk ho divida hosi projetus emergencia ne’ebé laiha kontratu, maka hamutuk, 361,649,803.23 dolares.

Situasaun ne’e  exige ita atu oinsa ita buka solusaun ba kestaun divida. Maibé tanba divida sai tiha ona hanesan cultura ida no afeta ona ba sistema, ita sei labele resolve ho maneira aumenta deit osan, muito menus ho Orcamento Rectificativo ida ne’e. 

Nune’e Bankada FRETILIN propoen atu Parlamento Nacional nudar orgaun fiscalizador, hamutuk ho Governu hamosu mecanismo ruma atu oinsa halo apuranmentu no likidasaun divida estadu nian, atu nune’e ita bele resolve de vez kestaun divida, ita bele corrigi ka hadia buat ruma ne’ebé sala, no sei la husik todan ba futuros Governus. Ho nune’e maka ita bele tau em ordem conta estado nian.

Iha debate espesialidade, Bankada FRETILIN  sei apresenta proposta konkreta konaba hanoin ida ne’e.


Tidak ada komentar:

Posting Komentar